Oorlog en Vrijheid

4 en 5 mei: stilstaan bij de littekens van de Tweede Wereldoorlog

Op 4 en 5 mei staan we stil bij de littekens die de Tweede Wereldoorlog heeft achtergelaten, zowel bij ooggetuigen als bij hun (klein)kinderen. Dat doen we niet alleen door persoonlijke verhalen te vertellen, maar ook door het bredere en complexe geschiedverhaal te bespreken.

Film kan hierbij een krachtig hulpmiddel zijn in de klas. Door historische gebeurtenissen en persoonlijke ervaringen op beeld te zien, kunnen leerlingen de impact van de oorlog beter begrijpen en zich verplaatsen in de keuzes en gevoelens van mensen toen.

Om de geschiedenis en de doorwerking van de oorlog goed te doorgronden, is het belangrijk stil te staan bij fundamentele vragen die nog steeds relevant zijn. Leerlingen kunnen onderzoeken:

• Hoe ontstaan mechanismen van uitsluiting en haat?

• Wat kunnen democratische checks and balances (machtenscheiding) betekenen?

• Wat weten we over de oorlog en waar ontbreken nog inzichten?

Naast verhalen over verzet en collaboratie is er veel te leren over de stilzwijgende meerderheid; mensen die nooit hadden gedacht dat ze in oorlog zouden verzeilen, en die toch keuzes moesten maken onder extreme omstandigheden. Door hierover te reflecteren, ondersteund met filmfragmenten, kunnen leerlingen beter begrijpen hoe geschiedenis doorwerkt in het heden.

Bron: Jaarthema 2026 - Nationaal Comité 4 en 5 mei

De Vier Vrijheden

In het kader van 80 jaar vrijheid in Nederland bieden we docenten een bijzondere manier om met hun leerlingen stil te staan bij de waarde van vrijheid: via film. We maken hierbij gebruik van de Four Freedoms, vier fundamentele vrijheden die in 1941 door de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt werden benoemd als basis voor een vreedzame en rechtvaardige wereld: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van angst. Deze vrijheden vormen niet alleen de kern van democratie en mensenrechten, maar zijn ook vandaag de dag nog uiterst relevant. Ze helpen ons nadenken over maatschappelijke vraagstukken zoals persvrijheid, gelijke kansen en veiligheid.

Hoewel we in Nederland al tachtig jaar in vrijheid en vrede kunnen leven, is dat helaas op veel andere plekken in de wereld niet het geval. Conflicten en oorlogen, zoals het Israëlisch-Palestijns conflict en de oorlog in Oekraïne, laten zien hoe kwetsbaar vrijheid kan zijn. Film is een krachtig middel om deze thema’s invoelbaar te maken en gesprekken op gang te brengen in de klas. Daarom hebben we een selectie films onderverdeeld op basis van de Four Freedoms, zodat docenten en leerlingen kunnen reflecteren op de betekenis van vrijheid, toen en nu.

Meer informatie over De Vier Vrijheden en bijbehorende lessen vind je hier.

Vrijwaring van angst

Veilig kunnen leven zonder dreiging van oorlog, geweld of onderdrukking is een basisvoorwaarde voor vrijheid. Films over deze vrijheid laten zien hoe conflict en angst het dagelijks leven beïnvloeden en hoe mensen strijden voor vrede en veiligheid. In de twee onderstaande linten vind je films over dit onderwerp voor PO en VO.

Vrijheid van meningsuiting

Het recht om te zeggen wat je denkt en voelt, zonder angst voor onderdrukking, is essentieel voor een vrije samenleving. In een tijd waarin desinformatie en censuur wereldwijd toenemen, helpt film ons om de kracht en de kwetsbaarheid van deze vrijheid te begrijpen. In de twee onderstaande linten vind je films over dit onderwerp voor PO en VO.

Vrijheid van godsdienst

Iedereen moet het recht hebben om hun geloof te belijden, of juist niet te geloven, zonder angst voor vervolging. Films over deze vrijheid laten zien hoe religie zowel een bron van conflict als van verbinding kan zijn en helpen leerlingen nadenken over tolerantie en respect. In de twee onderstaande linten vind je films over dit onderwerp voor PO en VO.

Vrijwaring van gebrek

Een wereld zonder armoede en honger is een wereld waarin mensen zich volledig kunnen ontplooien. Deze vrijheid gaat over sociale rechtvaardigheid en gelijke kansen. Film maakt de impact van armoede zichtbaar en biedt aanknopingspunten om te praten over solidariteit en verantwoordelijkheid. In de twee onderstaande linten vind je films over dit onderwerp voor PO en VO.