'Leer film lezen' tijdens de keynote met Lidewijde Paris

Header: foto Lidewijde Paris tijdens Hoe lees ik een film? van Aftersun in Filmhuis Den Haag. © Floris Scheplitz

“Wat ik vooral wil laten zien,” vertelt Lidewijde Paris, “is hoe films niet alleen een kunstuiting zijn, maar je ook actief aan het denken zetten.” Volgens haar gaat filmeducatie verder dan kijken en beleven. Natuurlijk mag een film ontroeren of meeslepen, maar daar stopt het niet. “Ik wil dat leerlingen zich afvragen: wat gebeurt hier eigenlijk? Waarom raakt dit me? Waarom eindigt het zo?”

Alles in een film is een keuze; wat je ziet, hoe je het ziet en wat juist niet wordt getoond. Door dat te herkennen, train je je denken. En dat geldt niet alleen voor film, maar ook voor boeken en andere media.”

Verschil tussen het lezen van een boek en het 'lezen' van een film

“Bij een boek moet je alles zelf verbeelden,” legt Lidewijde uit. “Je leest woorden, vormt beelden in je hoofd en legt verbanden. Dat is een intens proces.”

Film doet dat werk deels voor je: het beeld is al ingevuld. Maar juist daardoor schuilt er een andere uitdaging. “Je ziet in één oogopslag hoe iemand loopt, wat iemand draagt, hoe een ruimte eruitziet. Maar daardoor mis je ook snel de details. Terwijl die betekenisvol zijn: een spiegel, een bloem of een bepaalde camerastandpunt, dat zijn allemaal keuzes.”

De kunst is dus om die ogenschijnlijk vanzelfsprekende beelden weer uit elkaar te halen. “Waarom staat de camera daar? Waarom zien we dit wel en dat niet? Dát is film leren lezen.”

Kritisch kijken én nadenken

Volgens Lidewijde reikt deze manier van kijken verder dan film alleen. Het raakt aan een grotere vaardigheid, namelijk kritisch denken. “Films sturen je. Net als artikelen, boeken en sociale media dat doen,” zegt ze. “Als je leert zien hoe dat gebeurt, word je je bewuster van je eigen denken.”

Ze trekt daarbij een duidelijke lijn naar de invloed van de door algoritmes gestuurde sociale media. “Wat je ziet, wordt bepaald door wat je eerder hebt bekeken of gezocht. Juist daarom is het belangrijk om je af te vragen: waarom krijg ik dit te zien?” Filmeducatie kan leerlingen helpen dat mechanisme te doorgronden en er actief mee om te gaan.

In haar lezingen en gesprekken merkt Lidewijde dat deze manier van kijken vaak nieuw is. “Mensen vragen: moeten we daar echt op letten?” zegt ze lachend. “Maar als je ermee oefent, ga je het herkennen.” Juist het gesprek na afloop is daarbij essentieel. Iedereen ziet namelijk iets anders. “De één let op kleur, de ander op natuur, weer iemand anders op emoties. Samen kom je verder.”

Dat maakt film lezen ook een oefening in perspectief: ontdekken dat interpretaties verschillen. “Niet beter of slechter, maar anders. En dat heeft alles te maken met wie je bent, wat je hebt meegemaakt en wat je referentiekader is.”

Door de verpakking heen kijken

Lidewijde hoopt dat bezoekers nog één belangrijk inzicht meenemen: onderscheid leren maken tussen vorm en inhoud. “Wat goed gepresenteerd is, voelt vaak als ‘beter’. Maar dat is niet altijd zo,” legt ze uit. “Je moet leren kijken naar wat er écht wordt gezegd, niet alleen naar hoe aantrekkelijk het gebracht wordt.”

Dat geldt voor films, maar net zo goed voor andere media. “Je kunt iets mooi vinden zonder het ermee eens te zijn. En iets waardevol vinden dat niet direct aanspreekt. Dat onderscheid is essentieel.”