Dit domein gaat over participatie in de gedigitaliseerde wereld. Welk effect hebben digitale ontwikkelingen op de onderwijspraktijk, en op de samenleving als geheel? Hoe willen aankomende leerkrachten zich hiertoe verhouden en hoe bereiden zij leerlingen hierop voor? Van korte films over cyberpesten tot documentaires over onderwijs anno nu: film maakt deze vragen concreet. Ga direct aan de slag met het materiaal hieronder.
Veiligheid en privacy
Bekijk elkaars feed en ervaar wat privacy betekent
Leerdoel
De student kan gepersonaliseerde videocontent op een socialemediaplatform analyseren en aan de hand daarvan reflecteren op digitale privacy, veiligheid en de invloed van technologie op de samenleving.
Benodigdheden
smartphones
een socialemediaplatform naar keuze, zoals Instagram of TikTok
dit fragment uit Minority Report
Stappenplan
Beoordeel voorafgaand aan deze lesactiviteit de groep op pedagogisch-sociale veiligheid. Voer de activiteit alleen uit als de veiligheid op orde is.
Benoem bij de start van de activiteit dat iedereen het recht heeft om niet mee te doen. Studenten mogen altijd een veto uitspreken zonder uitleg. Iedereen mag zelf bepalen welke app ze laten zien en wat ze wel of niet delen.
Bekijk het fragment uit Minority Report. Benoem dat deze film gaat over een toekomst waarin het rechtssysteem gebaseerd is op voorspellingen: mensen worden gearresteerd omdat via technologie wordt voorspeld dat ze in de toekomst een misdaad zullen begaan. Ook in andere opzichten speelt voorspellende technologie in de samenleving een belangrijke rol, zoals je in het fragment kunt zien. Leg uit dat de film uit 2002 komt en vraag: welke parallellen zie je tussen het fragment en de samenleving van nu? Vind je dat in het fragment een positief of negatief beeld geschetst wordt van technologie, en waar maak je dat uit op? In hoeverre ben je het met dat beeld eens?
De film laat een toekomst laat zien waarin technologie voortdurend gegevens verzamelt, mensen herkent en gedrag voorspelt. Vraag vervolgens kort:
Welke dingen uit het fragment herken je uit de wereld van nu?
Vind je die ontwikkeling vooral handig of juist ongemakkelijk?
Ook platforms zoals TikTok en Instagram verzamelen voortdurend gegevens om te voorspellen welke content iemand interessant vindt. Daardoor krijgt iedereen een persoonlijke feed te zien.
Laat studenten vervolgens in duo’s elkaars ‘For You’-pagina of tijdlijn bekijken en analyseren. Degene die de pagina deelt, kiest zelf welke app wordt geopend. De ander kijkt mee en bespreekt:
Wat voor soort content zie je veel terug?
Wat zegt deze feed waarschijnlijk over de interesses of het gedrag van de gebruiker?
Welke gegevens zou het platform gebruiken om deze feed samen te stellen?
Indien gewenst kunnen studenten wisselen van rol
Kom daarna plenair terug op de activiteit. Bespreek kort:
Hoe het voelde om je feed te laten zien of te bekijken;
Wat een gepersonaliseerde feed over iemand kan laten zien;
Wanneer dit handig is en wanneer het ongemakkelijk kan worden.
Ter afsluiting krijgen studenten een individuele opdracht.
Schrijf voor jezelf een korte “digitale check” in 5–6 zinnen waarin je beschrijft:
Welke informatie jij online deelt of achterlaat (bewust of onbewust);
Wat je belangrijk vindt aan je privacy en veiligheid online;
Eén concrete keuze die je vanaf nu (anders of bewuster) wilt maken in je online gedrag.
Tip
Bekijk de korte uitlegvideo van HUMAN over algoritmes.
Ook te vinden bij
domein De gedigitaliseerde wereld, Digitale technologie, samenleving en wereld
Digitale technologie, jezelf en de ander
Laat jezelf zien via selfies
Leerdoel
De student kan aan de hand van het kijken en maken van een korte film reflecteren op hoe digitale technologie zelfpresentatie beïnvloedt.
Benodigdheden
digibord of scherm
korte film Selfies
smartphones, tablets, of laptops met camera
eenvoudige montage-app,zoals CapCut of iMovie
Stappenplan
Bekijk de korte film klassikaal en bespreek deze. Vraag bijvoorbeeld: wat vertelt deze film over hoe mensen zichzelf digitaal laten zien? Welke boodschap wil de maker met deze film overbrengen, denk je? Hoe beïnvloeden selfies onze manier van zien en gezien worden? Welke keuzes maken mensen, bewust dan wel onbewust, in hun digitale presentatie? Hoe kan het dat je als maker van een selfie anders geïnterpreteerd wordt dan je bedoelt?
Vertel dat de studenten een korte film van maximaal dertig seconden gaan maken waarin selfies centraal staan. Laat de studenten bedenken welke boodschap zij willen overbrengen over henzelf of anderen, en welke rol selfies daarin spelen. Laat de studenten hun film opnemen en monteren.
Laat een aantal studenten klassikaal hun films tonen. Vraag welke boodschap zij wilden overbrengen en welke filmkeuzes zij hebben gemaakt om deze te versterken. Bespreek met de klas wat de studenten door dit maakproces hebben geleerd over de invloed van selfies en digitale beelden op hoe mensen zichzelf en elkaar zien.
Maak de overstap naar de onderwijspraktijk. Bespreek met studenten wat zij vinden van leerkrachten die vloggen. Welke redenen kunnen leerkrachten hebben om zich zo online te profileren? Welke voordelen kan het hebben? Laten vloggende leerkrachten zo bijvoorbeeld zien hoe leuk het vak is? Vraag ook wat volgens studenten de nadelen of risico’s zijn, bijvoorbeeld wat betreft de privacy van leerlingen.
Bespreek hoe je kinderen kunt laten reflecteren op hun zelfbeeld. Met bovenbouwleerlingen kun je het hebben over hun online profielen. Welke foto gebruiken zij bijvoorbeeld voor Whatsapp en waarom deze foto? Met de onder- en middenbouw kun je denken aan het maken van een zelfportret of het bekijken van jezelf in een spiegel. Wat zien de kinderen en wat valt hen op?
Ook te vinden bij
domein Praktische kennis en vaardigheden, Digitale systemen
domein Ontwerpen en maken, Creëren met digitale technologie
Digitale technologie, samenleving en wereld
Bekijk elkaars feed en ervaar wat privacy betekent
Leerdoel
De student kan gepersonaliseerde videocontent op een socialemediaplatform analyseren en aan de hand daarvan reflecteren op digitale privacy, veiligheid en de invloed van technologie op de samenleving.
Benodigdheden
smartphones
een socialemediaplatform naar keuze, zoals Instagram of TikTok
dit fragment uit Minority Report
Stappenplan
Beoordeel voorafgaand aan deze lesactiviteit de groep op pedagogisch-sociale veiligheid. Voer de activiteit alleen uit als de veiligheid op orde is.
Benoem bij de start van de activiteit dat iedereen het recht heeft om niet mee te doen. Studenten mogen altijd een veto uitspreken zonder uitleg. Iedereen mag zelf bepalen welke app ze laten zien en wat ze wel of niet delen.
Bekijk het fragment uit Minority Report. Benoem dat deze film gaat over een toekomst waarin het rechtssysteem gebaseerd is op voorspellingen: mensen worden gearresteerd omdat via technologie wordt voorspeld dat ze in de toekomst een misdaad zullen begaan. Ook in andere opzichten speelt voorspellende technologie in de samenleving een belangrijke rol, zoals je in het fragment kunt zien. Leg uit dat de film uit 2002 komt en vraag: welke parallellen zie je tussen het fragment en de samenleving van nu? Vind je dat in het fragment een positief of negatief beeld geschetst wordt van technologie, en waar maak je dat uit op? In hoeverre ben je het met dat beeld eens?
De film laat een toekomst laat zien waarin technologie voortdurend gegevens verzamelt, mensen herkent en gedrag voorspelt. Vraag vervolgens kort:
Welke dingen uit het fragment herken je uit de wereld van nu?
Vind je die ontwikkeling vooral handig of juist ongemakkelijk?
Ook platforms zoals TikTok en Instagram verzamelen voortdurend gegevens om te voorspellen welke content iemand interessant vindt. Daardoor krijgt iedereen een persoonlijke feed te zien.
Laat studenten vervolgens in duo’s elkaars ‘For You’-pagina of tijdlijn bekijken en analyseren. Degene die de pagina deelt, kiest zelf welke app wordt geopend. De ander kijkt mee en bespreekt:
Wat voor soort content zie je veel terug?
Wat zegt deze feed waarschijnlijk over de interesses of het gedrag van de gebruiker?
Welke gegevens zou het platform gebruiken om deze feed samen te stellen?
Indien gewenst kunnen studenten wisselen van rol
Kom daarna plenair terug op de activiteit. Bespreek kort:
Hoe het voelde om je feed te laten zien of te bekijken;
Wat een gepersonaliseerde feed over iemand kan laten zien;
Wanneer dit handig is en wanneer het ongemakkelijk kan worden.
Ter afsluiting krijgen studenten een individuele opdracht.
Schrijf voor jezelf een korte “digitale check” in 5–6 zinnen waarin je beschrijft:
Welke informatie jij online deelt of achterlaat (bewust of onbewust);
Wat je belangrijk vindt aan je privacy en veiligheid online;
Eén concrete keuze die je vanaf nu (anders of bewuster) wilt maken in je online gedrag.
Tip
Bekijk de korte uitlegvideo van HUMAN over algoritmes.
Ook te vinden bij
domein De gedigitaliseerde wereld, Digitale technologie, samenleving en wereld
Vind een passende film en oefen je zoekstrategie
Leerdoel
De student kan reflecteren op zijn zoekstrategie door doelgericht door de database van Netwerk Filmeducatie te navigeren.
Benodigdheden
mobiel, tablet of laptop per student of tweetal
de filmtipdatabase van Netwerk Filmeducatie
Stappenplan
Introduceer de opdracht: studenten moeten een boekverfilming vinden die geschikt is voor de onderbouw van het basisonderwijs en die (gedeeltelijk) gratis te bekijken is.
Laat de studenten maximaal vijf minuten doelgericht zoeken door de filmtipdatabase. Laat de studenten drie films selecteren die hen geschikt lijken.
Laat de studenten vervolgens nagaan of hun keuzes daadwerkelijk beantwoorden aan de opdracht door fragmenten uit de films te bekijken.
Bespreek klassikaal met twee of drie studenten hoe zij het zoekproces hebben aangepakt en of het succesvol was. Welke aanwijzing gaf voor hen de doorslag? Waren dat bijvoorbeeld de tags, titels, afbeeldingen of kernwoorden in de beschrijving? Hebben zij gebruikgemaakt van de filters en zo ja, welke filter gaf de beste resultaten? Welke aanwijzingen waren juist niet effectief of betrouwbaar?
Bespreek verder met de studenten: wat voor databases gebruik je als leraar? Waarom is het handig om daar goed in te kunnen zoeken?
Maak tot slot de vertaalslag naar de basisschool. Hoe kun je leerlingen leren om niet zomaar op de eerste de beste link te klikken, maar gericht te zoeken? Je kunt de kinderen bijvoorbeeld een vraag stellen en vooraf vijf verschillende filmpjes selecteren van YouTube. Laat de leerlingen eerst opschrijven op basis van de thumbnail in welk filmpje zij antwoord op de vraag denken te vinden. Hierna gaan ze de filmpjes bekijken en bespreek je of hun verwachting klopt met het uiteindelijke antwoord. Je kunt leerlingen ook een zoekvraag geven en laten zoeken in een voor leerlingen geschikte database, zoals Wikikids of Jeugdbieb.
Tip
Je kunt de zoekopdracht moeilijker of juist makkelijker maken door criteria toe te voegen of juist weg te halen. Of laat studenten een film(fragment) zoeken bij bepaalde vakinhoud of didactiek.
Willen de studenten meer doen met het aanleren van informatievaardigheden? Laat ze dan ter voorbereiding deze kennisclip bekijken. In deze kennisclip wordt het Big 6-model uitgelegd. Dit is een model bestaande uit zes stappen om leerlingen informatievaardigheden aan te leren in het basisonderwijs.
Ook te vinden bij
domein Praktische kennis en vaardigheden, Digitale media en informatie