Iedereen leert anders
Het woord neurodiversiteit gebruikt Nichel zelf niet in de klas. "Ik zou eerder zeggen: kinderen die het moeilijker vinden, of die een andere omgeving nodig hebben." Wat hij wél belangrijk vindt: dat kinderen zich bewust zijn van hun eigen krachten én beperkingen. "Wanneer er acceptatie is, dan is er ook een stukje zelfreflectie en dat zorgt voor leren."
Zijn boodschap aan collega's is helder: "Ga er niet van uit dat een leerling iets niet kan. Dat is eigenlijk de basis. De meest autistische leerling kan met een film heel mooi emoties onder woorden brengen. Zonder dat het direct dicht bij die persoon komt."
Film als ingang voor leren
Hoe ziet dat eruit in de praktijk? Neem een les rond het thema kinderrechten. Nichel begint met inventariseren: welke rechten kennen de leerlingen? Het eerste doel is taalkundig. Woordenschat. Begripscontrole. "Ik kan wel heel veel moeilijke filmbegrippen erin gooien, maar dan vertaal ik het niet naar de taal die aansluit." Dus de filmregisseur heet bij hem gewoon 'de filmmaker'.
Dan de maakopdracht: neem een fragment op van zeven shots, met twee keer een close-up, en laat één ding in je scène gebeuren. De leerlingen werken een scenario uit, vaak met tekeningen in plaats van geschreven tekst. Een leerling bedenkt een scène over online pesten: iemand valt van de trap en wordt uitgelachen.
Nichel laat een trailer van Harry Potter zien. Wat brengt de filmmaker in beeld? "Als iemand verdrietig is, ga je echt op een close-up zitten. Want dan wil je de emoties naar voren brengen." De filmpjes zijn uiteindelijk maar twintig seconden lang. "Maar dat is prima. Je bent bezig met film, niet om een grote mensenfilm te maken." Het proces en het plezier van maken tellen mee, niet het benoemen van vaktermen.
Eerst kijken, dan de vragen stellen
Ook bij het vertonen van film heeft Nichel een vaste werkwijze. Eerst kijkt de klas de film in zijn geheel. Nooit onderbreken. Dan een samenvatting: wat is er gebeurd, wie zijn de personages, waar draait het om? Pas daarna spoelt hij terug en zet het beeld stil.
"Wat zie je aan dit meisje? Hoe staat ze erbij?" Soms gaat hij een stap verder. "Ga allemaal staan achter je stoel en ga eens ook zo staan." Door het fysiek te maken beklijft het beter. "Wanneer je het echt gaat naspelen dan onthoud je het beter. Er zit een stukje lachen bij, een stukje vertrouwen, een stukje openstaan voor de rest."
Maar hij differentieert scherp. Niet iedereen vindt het fijn om na te spelen. "Als leerkracht weet je wel: deze leerling voelt zich veilig genoeg of niet veilig genoeg." Aanpassen, meebewegen, afstemmen op behoeften en veiligheid.
" Of je nou neurodiverse kinderen voor je hebt zitten of niet, op filmgebied staat dat los. Het stukje bekijken, verwoorden, bewonderen, dat kan voor alle kinderen."
Nichel
Waarom film zo goed werkt
Wat onderscheidt film van andere kunstdisciplines? "Ik ben echt overtuigd dat film de meest veilige setting is." Bij drama moet je jezelf op het podium laten zien. Bij muziek moet je zingen of spelen. Maar bij film kies je zelf je plek. "Je hebt veel meer keuzes waar een kind in de veilige setting zich kan zetten." Wil je acteren? De camera bedienen? Of liever bezig zijn met het decor? Die keuzevrijheid is cruciaal voor sociaal kwetsbare leerlingen.
Zo kun je zelf beginnen
Voor collega's die willen starten met filmeducatie heeft Nichel een helder advies. "Korte maatschappelijke films. Daar zit echt de crux. Kinderen gaan vanzelf vertellen en zelf praten." De allereerste stap is nog simpeler. Stel na het kijken één vraag. "Wat heb je gezien? Dat is de allerbelangrijkste vraag. En het grootste gemis, want heel veel leerkrachten vergeten die vraag."
Eén valkuil: te hoge verwachtingen. "Je moet bij film lage doelen stellen. Want daar ga je uit van de kleine winsten, die zijn heel mooi." Voor een autistisch kind kan de grootste winst zijn om überhaupt op beeld te staan. "Dat is natuurlijk veel belangrijker dan of dat filmpje heel goed geworden is."
De kern van Nichels boodschap: "Of je nou neurodiverse kinderen voor je hebt zitten of niet, op filmgebied staat dat los. Het stukje bekijken, verwoorden, bewonderen, dat kan voor alle kinderen." Het verschil zit in de begeleiding. "Ik kan een uur over een maatschappelijk probleem vertellen. Maar wanneer je dit ziet op beeld en je hebt het gesprek, dan heeft het veel meer impact."
Foto: Nichel Janssen met zijn leerlingen © Filmhub Zuid
Over Nichel Janssen
Nichel Janssen is leerkracht van groep 7/8 op SBO De Diamant in Geleen, een school voor speciaal basisonderwijs. In zijn klas zitten leerlingen met uiteenlopende ondersteuningsbehoeften, zoals autisme, ADHD, ADD, hechtingsproblematiek en ernstige leerproblemen. Het niveauverschil is groot: leerlingen werken op niveaus van groep 1 t/m 8. Met maximaal zestien leerlingen per klas ligt het tempo lager dan in het reguliere onderwijs, is er meer ruimte voor herhaling en staat leren door te doen centraal.
Voor zijn inzet werd Nichel in 2025 uitgeroepen tot Filmleraar van het Jaar. Daarnaast deelt hij zijn kennis en ervaring actief met andere onderwijsprofessionals. Zo gaf hij een inspiratielezing bij de Nieuwe Veste in Breda, verzorgde hij een kennissessie over filmeducatie in het speciaal onderwijs tijdens de Filmeducatie Kennisdag en sprak hij recent over dit onderwerp tijdens een filmuurtje van Filmhub Zuid.
Op de hoogte blijven van al het nieuws rondom filmeducatie?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
