Kerndoelen Kunst & Cultuur

De leerling ervaart wat er nodig is om zelf een verhaal te verzinnen in bewegend beelden. Welke boodschap of intentie, welke filmische vormgeving, wat voor personages, plot en teksten. Om die te kunnen bedenken en verbeelden, komt de leerling in aanraking met allerlei creatieve maak- en denkstrategieën. De leerling experimenteert, improviseert en speelt met technieken voor het in beeld brengen of monteren. Het proces van zelf een korte film of animatie in de klas maken is iteratief: bedenken, uitproberen, reflecteren, bijstellen, weer bedenken, weer uitproberen enzovoorts. 

Dezelfde scène, ander gevoel

Laat leerlingen ontdekken hoe kleine keuzes in vormgeving, de betekenis van een scène veranderen en dus groot(s) kunnen uitpakken. 

> Leerlingen filmen een korte scène zonder woorden. (bijv: iemand komt het lokaal binnen en ziet iets of iemand.) Eerst filmen ze de scène neutraal. Daarna filmen ze dezelfde scène opnieuw, maar nu met een heel sterk, ander gevoel. Door te experimenteren met camerastandpunt, tempo, geluid, afstand en licht ontdekken ze hoe deze keuzes de betekenis en het effect van de scène gewild of ongewild beïnvloeden.  

> Inspiratie nodig voor de scène? Bekijk vooraf de korte film Buiten de Piste.
 
> Verdieping voor het voortgezet onderwijs: Maak twee woordeloze versies van dezelfde scène: één waarbij afstand centraal staat en één juist vanuit verbondenheid. Vergelijk hoe beeld, geluid en montage de kijker sturen. 
 
Ruben de Vries (info@beeldkrullend.nl, www.beeldkrullend.nl)

Leerlingen ontdekken welke technieken, stijlen, materialen en creatieve processen hen aanspreken. De jongste leerlingen experimenteren met de basisbeginselen zoals standpunt, tempo en licht en merken daardoor waar ze het liefst mee bezig zijn. De leerlingen in de bovenbouw en in het voortgezet onderwijs krijgen nog specifiekere kennis over filmtechnieken aangereikt. Door te experimenteren met verschillen in cameragebruik, script, montage, spel en geluid, leren ze hierin bewust keuzes te maken. Om die keuzes te verantwoorden, moeten ze hun eigen voorkeuren en vermogens onder woorden leren brengen.  

Laat het beeld spreken

> Bekijk de animatiefilm Otto (9 minuten zonder tekst). Alles wordt verteld met kleine, simpele, herkenbare elementen en de emoties op de gezichten van de karakters.

> Maak groepjes van 3 tot 4 leerlingen. Laat hen een maatschappelijk onderwerp of thema kiezen waarover ze in (bewegend) beeld iets gaan vertellen aan hun klasgenoten.   

> Ieder groepje kiest een filmtechniek: korte film of fotostrip. Let op: gebruik geen tekst! Onderzoek hoe je je verhaal kunt overbrengen in beeld, met beeldtaal en gebruik van metaforen.

> Verdieping voor het voortgezet onderwijs: Zet op twee momenten de film stop. Laat de leerlingen speculeren welke kant de film opgaat en waar ze dat aan zien. Kijk dan pas verder. Na afloop: elk groepje noteert welke keuzes zijn gemaakt om het verhaal over te brengen in beeld. Laat de klas na het vertonen deze boodschap ‘ontcijferen’, hiermee stimuleer je het actief kijken. 

Menno Boersma, Een Koala (mail@eenkoala.nl, www.eenkoala.nl)

Door zelf te maken en met aandacht films te kijken, krijgt de leerling inzicht in wat een kunstuiting allemaal kan betekenen en oproepen. De leerling staat stil bij de visie, intentie of het doel van een filmmaker met diens film of een specifieke scène. De leerling leert onderzoeken hoe een verhaal en de manier van verbeelden, op elkaar inwerken: wat wordt ondersteund of versterkt, of wat juist aan het zicht wordt onttrokken. Door samen te kijken en te bespreken ontdekken leerlingen wat ze zelf voelen en denken tijdens en na een kunstervaring. Door in de les uit te wisselen, ontdekken ze dat er verschillende interpretaties mogelijk zijn en dat die net zo waardevol en passend kunnen zijn. Tenslotte leren leerlingen dat de context waarin een film is gemaakt en wordt getoond, iets doet met de betekenis. 

Laat leerlingen onderzoeken hoe een voorwerp een verhaal, herinnering of gevoel kan oproepen en hoe filmische keuzes die betekenis beïnvloeden

 > Kijk Le Ballon Rouge voor inspiratie. Daarin groeit een alledaags object – een rode ballon – door filmische keuzes uit tot een betekenisvol personage. De ballon draagt het verhaal: het object krijgt door beeld, beweging, geluid en context betekenis.  

> Laat leerlingen een willekeurig voorwerp kiezen en bedenken wat voor verhaal, herinnering of gevoel daarbij kan horen.  

> In groepjes maken de leerlingen een korte film waarin één van de gekozen voorwerpen centraal staat.  

> Bekijk elkaars films. Laat leerlingen bespreken hoe hetzelfde voorwerp verschillende betekenissen kan krijgen en waardoor dat komt.  

> Verdieping voor het voortgezet onderwijs: maak met één voorwerp twee films die totaal verschillen in sfeer of boodschap. Bespreek na hoe filmische keuzes de betekenis van het object beïnvloeden. 

Parisa Yousef Doust (parisayousefdoust@gmail.com, parisayousefdoust.com)

De leerling krijgt de kans niet alleen consument, maar ook maker van kunst en beeldcultuur te zijn. Door de aangereikte middelen en technieken om zelf film te maken, ontwikkelt de leerling een eigen perspectief. Zo kan de leerling persoonlijke ervaringen, verhalen, gedachtes en gevoelens in beeld brengen. De maatschappelijke vraagstukken die leerlingen op sociale media, in series, games en reclames tegenkomen, kunnen ze van een eigen antwoord voorzien via hun zelfgemaakte werk.  

> Kies klassikaal een maatschappelijk thema, bijvoorbeeld vrede, vrijheid, identiteit. 

> Iedere leerling maakt individueel een collage rondom dit thema.

> Laat ze in groepjes met elkaar in gesprek gaan over hun collages.  

> Maak een foto van iedere individuele collage en laat de leerling een korte voice-over opnemen met uitleg over wat er te zien is, welke creatieve keuzes zijn gemaakt en waarom.  

> Leg alle collages bij elkaar en onderzoek hoe deze samen één geheel kunnen vormen. Het resultaat is een gezamenlijke collage waarin alle individuele perspectieven samenkomen.  

> Reflecteer gezamenlijk op hoe verschillende perspectieven samen een nieuw verhaal vormen. Bespreek de invloed van beeldtaal, keuzes en samenwerking op de uiteindelijke boodschap. Neem hier eventueel ook een voice-over van op en monteer die achter een foto van de nieuwe collage.  

Demi Tanalepy (demi@freshflix.nl, www.freshflix.nl)

Bij het maken van eigen films komen leerlingen in aanraking met film- en verteltechnieken. Denk aan de vormgevingstechnieken zoals stop-motion, camerastandpunt en gebruik van licht of muziek. Maar ook verteltechnieken via personages, plot, perspectief en focalisatie. Onder begeleiding ervaren leerlingen welke specifieke materialen en technieken professionele filmmakers gebruiken om hun kunst (samen) te kunnen maken. Zoals het tekenen van storyboards en het proces van ruw beeld monteren tot film in editingprogramma’s. 

> Bekijk de eerste minuut van Snor, als voorbeeld dat je in korte tijd al een verhaal en sfeer neer kunt zetten. Kijk daarna ook de rest van de film, die krijgt na de eerste minuut een heel andere wending.  

> De leerlingen maken in groepjes één minuut film over een zelfgekozen onderwerp. Daarbij moeten ze verschillende filmtechnieken toepassen, zoals kadrering, camerastandpunt en montage.  

> Iedere leerling in het groepje krijgt een rol: camera, regie, acteur, geluid of editing. De leerlingen oefenen zowel individuele vaardigheden (eigen beeldmateriaal maken, creatieve keuzes maken) als gezamenlijke vaardigheden (rollen verdelen, communiceren, effectief samenwerken, filmen en monteren).  

> Verdieping voor het voortgezet onderwijs: Laat de filmpjes aan elkaar zien. Reflecteer met elkaar: Welke bijdrage heb jij geleverd aan de film? Welke techniek heb je gebruikt? Wat heb je geleerd over samenwerken? Wat zou je volgende keer anders doen?  

Marieke Verdijk (info@mariekeverdijk.nl, www.mariekeverdijk.nl)

De leerling leert om woorden te geven aan het effect en de invloed van filmverhalen op zichzelf en de wereld om zich heen. Film biedt de leerling de bijzondere, fysieke ervaring van in een donkere (film)zaal, met een groep, je op één verlicht vlak te concentreren en met de anderen in de zaal emoties (schrik, lach, verdriet) door te maken zonder elkaar aan te kijken. Filmeducatie stimuleert de dialoog vervolgens: leerlingen reflecteren op hun eigen ervaring en mening en ontdekken dat anderen dezelfde beelden heel anders kunnen interpreteren.

Close-up, Medium en Wide shots

> Verdeel de klas in tweetallen. De ene leerling gaat filmen, de ander acteren.

> Elk tweetal maakt drie beelden waarin een van hen zich voorstelt: een close-up, medium shot en een wide shot. 

>> In de close-up vult het gezicht het hele scherm. Het acteren vindt alleen plaats op het gezicht. 

>> In het medium shot is het hele lichaam, van top tot teen, in beeld. Het acteren gebeurt met het hele lichaam.

>> In het wide shot is de acteur een klein stipje in beeld, met heel veel omgeving eromheen. De camera staat heel ver weg, bijv. door vanuit een raam te filmen. Het acteren gebeurt met grote bewegingen (jezelf aanwijzen, springen etc.). 

> Bespreek klassikaal de gemaakte films. Wat zijn de verschillen? Is het duidelijk dat iemand zich voorstelt? 

> Verdieping voor het voortgezet onderwijs: Laat de leerlingen een dialoog van vier zinnen schrijven. Film opnieuw in close-up, medium en wide shots. Extra uitdaging: elke leerling staat alleen in beeld, met hun spelpartner buiten beeld. 

Kijktip PO: Aflevering 3 van Geitje voor een Karweitje - Boefjes. In dit filmpje kunnen leerlingen een close-up, medium en wide shot vinden.  

Filmtip VO: Caravaggio. Leerlingen kunnen behalve de close-up, medium en wide shots ook emotie en kleurgebruik analyseren. 

Jacob Boorsma (jacobje00@hotmail.com)

De leerling verkent bewust de verschillende stijlen, genres en vormen van de film en creëert zo een grondlaag van cultureel bewustzijn. Hiermee leert de leerling kunst van toen, nu en de toekomst te begrijpen vanuit verschillende perspectieven en om er betekenis aan te kunnen geven - persoonlijke betekenis, maar ook maatschappelijke. De leerling leert begrijpen dat er achter iedere film en dus ieder kunstwerk, een maker of groep makers zit met een bepaalde intentie. En dat de makers op hun beurt zijn beïnvloed door de context van tijd, plaats en maatschappelijke omstandigheden waarin zij leefden en maakten. 

Favoriete en irritante reclames

> Vraag leerlingen naar hun favoriete én meest irritante Nederlandse reclame. Welke (filmische) keuzes maken deze reclames sterk of irritant?  

> Bespreek hoe de reclames passen bij de Nederlandse cultuur. Welke Nederlandse gewoontes, humor of waarden zie je terug? Zou deze reclame ook werken in een ander land, of tien jaar geleden? 

> In groepjes van vier schrijven de leerlingen een script voor een reclame over hun school. Ze verfilmen deze.

> Bespreek klassikaal: hoe hebben zij gevoelens en ideeën vertaald in film? 

> Verdieping voor voortgezet onderwijs: Analyseer hoe de beeldtaal en het geluid de kijkers beïnvloeden. Verwerk een duidelijke emotie en boodschap in een reclamefilm voor een zelfgekozen doelgroep. 

Voorbeelden klassieke reclames:  

• Calvé Pindakaas – Pietertje

• Calvé Pindakaas – ‘En schaatser…’ 

• Cup a Soup – Nu even niet! 

• Centraal Beheer – Even Apeldoorn Bellen 

• KPN – Goeiemoggel

• Mora – Cora van Mora 

• Vodafone – Oh Yeah! 

Hertzen Hokwerda (hertzenh@hotmail.com)