Kun je ons eerst wat meer vertellen over het project 700 jaar Enschede de Film?
Ter ere van het vieren van 700 jaar stadsrechten van Enschede kwam Say Yeah Motion Media met het idee om een AI-film te maken, maar ze wilden daar ook de jongere generatie bij betrekken. Ze hebben toen ons en de bibliotheek gevraagd om aan te sluiten bij het project en een scholenprogramma te ontwikkelen. Daar is het lesmateriaal uit ontstaan. We bedachten een wedstrijdelement, de zogeheten Challenge, om leerlingen extra te motiveren om in de geschiedenis te duiken en een creatieve video te maken.
Hoe zijn jullie te werk gegaan?
We hebben de afgelopen 700 jaar opgeknipt in 70 tijdvakken en elke klas kiest één van die 70 tijdvakken. Vervolgens gaan de leerlingen aan de hand van aangeleverd archiefmateriaal zelf AI-video’s maken, waarbij ze zelf een prompt en verhaallijn bedenken. Ze mogen daarbij gebruikmaken van een database die door de bibliotheek is samengesteld met archiefmateriaal uit de Twente Collectie.
De klas legt het proces vast, zodat hun films ook daarop beoordeeld kunnen worden. De beste inzendingen maakten kans op een prijs. Uiteindelijk hebben zo’n 1850 leerlingen van 40 klassen uit Enschede deelgenomen aan de Challenge. Daarnaast is de input van de leerlingen gebruikt voor de professionele AI-film, gemaakt door Say Yeah Motion Media. Deze film is vertoond in het filmhuis voor schoolklassen en publiek.
Waarom hebben jullie gekozen voor het gebruik van AI?
We wilden dat de workshop binnen het onderwijs een logisch verband hield met het uiteindelijke product, namelijk de AI-film. Het lag daarom voor de hand om de leerlingen te laten werken met AI. Dit sloot ook aan op de behoefte van scholen.
In 2025 nam het gebruik van ChatGPT onder leerlingen namelijk toe en scholen missen vaak nog de tools om leerlingen goed te informeren over verantwoord gebruik van AI. In de workshop leerden de leerlingen niet alleen over de mogelijkheden van AI en hoe je AI als creatief middel kunt inzetten, maar ook wat de valkuilen zijn. Ze gebruikten AI om informatie te vinden en werden daarbij uitgedaagd om te controleren of die informatie daadwerkelijk klopt.
De techniek sluit dus aan op de beleefwereld van de doelgroep, waardoor er ook meer verbinding ontstond met het onderwerp en de geschiedenis waarmee ze aan de slag gingen.
Wat hebben leerlingen geleerd over erfgoed binnen dit project?
Leerlingen konden voor hun film kiezen uit bekende gebeurtenissen uit de geschiedenis van Enschede, zoals het textielverleden of de vuurwerkramp. Maar daarnaast maakten ze ook kennis met delen uit de geschiedenis die minder bekend zijn, zoals de roofridders, de tijd dat Enschede nog grachten had, en de rol van Enschede in de VOC.
Aan de hand van archiefmateriaal en ChatGPT verzamelden ze informatie over hun gekozen tijdvak en ontwikkelden ze een verhaallijn die zich afspeelt in dit tijdvak. Ze schreven bijvoorbeeld over hoe het was om kind te zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog, of belichtten hun verhaal vanuit het oogpunt van de cartograaf die Enschede als eerste op de kaart zette. Door deze verhaallijn vervolgens via ChatGPT in beeld om te zetten, begrepen ze beter hoe het was om in die tijd te leven. Ze doken op deze manier echt in een specifiek stukje geschiedenis van hun eigen stad en dat heeft effect op het inlevingsvermogen.
Wat zag je dat het met leerlingen deed? Wat hebben ze geleerd van dit project?
Leerlingen vonden het heel leuk om op deze manier met erfgoed aan de slag te gaan. De combinatie van werken met AI, het maken van een eigen film en het wedstrijdelement zorgde voor veel betrokkenheid. Doordat ze zelf keuzes mochten maken in het onderwerp, perspectief en uitwerking ontstond er eigenaarschap over het leerproces.
Ze ontwikkelden vaardigheden op het gebied van storytelling, visueel denken en samenwerken. Ook werden ze uitgedaagd om zich in te leven in andere tijden en perspectieven, waardoor hun historisch besef en empathisch vermogen werden versterkt.
De leerlingen hebben met dit project ook geleerd hoe ze technologie zoals AI op een bewuste en kritische manier kunnen inzetten. Ze ontdekten dat AI een krachtig hulpmiddel is, maar geen vanzelfsprekende bron van waarheid. Het viel veel leerlingen bijvoorbeeld op dat AI bij het ontwikkelen van beelden niet altijd goed doet wat je zegt: vlaggen en teksten kloppen niet en mensen of objecten raken misvormd. Zo beseften ze dat je kritisch moet omgaan met de informatie en beelden die AI genereert.
Waarom zouden anderen aan de slag moeten gaan met filmeducatie?
Filmeducatie biedt een krachtige manier om leerlingen actief en creatief te betrekken bij leerstof. Het combineert verschillende vaardigheden – zoals onderzoek, schrijven, beeldtaal en digitale geletterdheid – in één proces. Juist doordat leerlingen zelf iets maken, worden ze geen passieve ontvangers van informatie, maar actieve producenten van betekenis. Zélf creatief aan de slag gaan met – in dit geval – de geschiedenis van je stad helpt leerlingen om zich te verplaatsen in andere leefwerelden. Ook helpt het hen om hun eigen creatieve stem te ontwikkelen en verhalen te vertellen die voor hen relevant zijn.
Daarnaast sluit filmeducatie goed aan op de belevingswereld van jongeren. Beeld en media spelen een grote rol in hun dagelijks leven, en door dit in te zetten binnen het onderwijs ontstaat er een natuurlijke verbinding met de inhoud. Het maakt complexe of abstracte onderwerpen toegankelijker en stimuleert kritisch kijken en denken.
