Helmie, wat is een poëziefilm?
Een poëziefilm is een film waarbij een gedicht de basis is. Het kan als voice-over in de film gehoord worden, als tekst te zien zijn of het gedicht is verwerkt in de beelden. In het project leren leerlingen hoe ze zelf een poëziefilm maken door een gedicht te analyseren en de woorden eigen te maken.
Waarom is het maken van een poëziefilm een handige vaardigheid voor leerlingen?
Een poëziefilm zet aan tot beeldend denken en de leerlingen ervaren het gehele proces van het film maken; van het idee tot aan de montage. Door zelf met poëzie aan de slag te gaan, leren leerlingen weer te spelen met woorden, gevoelens te uiten en creatief om te gaan met woorden en beeld. Ze komen met dit project op een bijzondere manier in aanraking met wat mensen denken, voelen en ervaren.
Hoe zien de lessen eruit in het poëziefilmproject?
Het is een lessenreeks van 7 à 8 lessen. Tijdens de introductieles kijken we naar het verschil tussen een poëziefilm en een blockbuster. We gaan ook in gesprek over vragen als: moet je een film altijd kunnen begrijpen? Of het verschil tussen letterlijk en symbolisch, want hoe verfilm je een woord eigenlijk symbolisch? Met leuke, activerende opdrachten leren de leerlingen dat je woorden symbolisch kunt verbeelden.
Vervolgens kiezen de leerlingen in groepjes een gedicht wat ze gaan analyseren. We vragen elk jaar 4 dichters om een gedicht af te staan om te laten verfilmen door leerlingen. Ze maken een moodboard en een woordweb om het gevoel en de look van hun poëziefilm te pakken. En daarna komt het film technische deel: wat laat je zien, welke shots gebruik je en wat vertel je met bijvoorbeeld een close-up? De leerlingen schrijven een filmplan en beslissen als filmcrew wie wat gaat doen.
Waar filmmakers minimaal een jaar doen over het maken van een totale filmproductie, doen leerlingen dit project in een paar weken. Als docent leer je zo samen met je leerlingen om woorden in filmbeelden om te zetten en zo een eerste poëziefilm te maken.
En wat is de reactie dan van leerlingen?
Ik zie de leerlingen altijd van "poëzie is saai" naar "wat is poëzie leuk" gaan. De filmplannen van de leerlingen verrassen me ook enorm. Ze maken het vanuit hun eigen interpretatie en leefomgeving, hun gevoelens en hun inzichten. Ik vind het vaak ontroerend om te zien. Laatst was er een leerling die een gedicht had gekozen over steeds opnieuw leren in je leven. Daarbij had hij een taperecorder gefilmd, het draaien van het bandje. En toen had hij ook nog bedacht om de voice-over van het gedicht op de taperecorder op te nemen. Nou, dat vind ik dus fantastisch!
Ook hadden we een keer een gedicht van een transpersoon die in hun gedicht omschreef hoe moeilijk de lichamelijke stap is. Leerlingen hebben toen bedacht om de reis van een ei te filmen, dus vanuit de koelkast totdat het een gebakken ei wordt. Geweldig hoe leerlingen hun eigen gedachten kunnen weergeven in een film.
Waarom werkt de combinatie van taal en film goed?
De leerlingen leren weer te spelen met taal doordat ze op een visuele manier aan de slag gaan met de woorden op papier. Binnen een poëziefilm komen beeldcultuur en woordcultuur volstrekt gelijkwaardig samen. Het is nooit een plaatje bij een praatje, er is altijd ruimte voor de leerlingen en de kijker voor hun eigen visie.
Daarnaast is met film een gedicht beeldend vormgeven natuurlijk een creatieve vrijheid die je nergens anders vindt. Je kunt echt vanuit je gevoel aan de slag met film. Er zijn leerlingen die zich comfortabeler voelen bij woorden en leerlingen die zich vrijer voelen bij het beeldend denken. Met dit project heb je beide creatieve uitingen in één.
Het klinkt allemaal ontzettend mooi, Helmie! Hoe kwam je eigenlijk op het idee?
Mijn passie voor poëzie en film ontstond toen ik, tien jaar geleden naar Londen emigreerde en een gedicht schreef over mijn gevoelens over die emigratie. Bij dit gedicht maakte ik een film, Shadow and Sun, die vervolgens een award won op het Walthamstow Filmfestival in Londen.
Vervolgens richtte ik mijn bedrijf Poetrycinema op en wonnen verschillende van mijn films internationale prijzen. Die passie die ik zelf heb ontdekt voor de combinatie van taal en beeld wilde ik graag delen met leerlingen. In 2021 richtten we het Nederlands Poëziefilm Festival op.
Vanaf dat moment wist ik ook dat we jongeren met dit nieuwe genre van poëziefilm in aanraking wilden laten komen. In deze tijd waarin het beeld het woord totaal verdrongen lijkt te hebben, met als gevolg een verontrustende 'ontlezing' onder jongeren, geven poëziefilms via het beeld weer iets terug aan het woord. Poëziefilms vormen een nieuw literair genre waarin de kruisbestuiving tussen woord en beeld elkaar versterkt.
Inmiddels bereiken we hier meer dan 200 leerlingen mee. Met dit poëziefilmproject hoop ik dat we nog meer leerlingen kunnen laten kennismaken met de combinatie van poëzie en film.
