In het lespakket Kruip in de huid stappen leerlingen in de rol van onderzoeker, interviewer en filmmaker. Ze verdiepen zich in het werk van wetenschappers, leren vragen stellen en maken een eigen film. We spraken met initiatiefnemer Hannie van den Bergh over de kracht van film, nieuwsgierigheid en de bijzondere ontmoetingen die het project opleverde.
Hoe kwam je op het idee voor dit lespakket?
"Het idee voor Kruip in de huid van ontstond in de periode na corona. In de samenleving werd volop gesproken over onderwerpen als vaccinaties en stikstof, terwijl tegelijkertijd bleek dat er veel verschillende beelden bestonden over wetenschap en de rol van onderzoekers. Samen met Louise Wipfler van Wageningen University & Research zag ik een kans om jongeren op een andere manier kennis te laten maken met wetenschap."
"Er leken veel misverstanden te bestaan over wat wetenschap eigenlijk is en welke rol wetenschappelijk onderzoek speelt in onze maatschappij. Daardoor ontstond het idee om iets te ontwikkelen waarmee leerlingen zelf kunnen ontdekken hoe wetenschap werkt. Samen met de Christelijke Hogeschool Ede, het Ichthus College in Veenendaal en Het Streek in Ede ontwikkelden we een lespakket waarin leerlingen niet alleen leren over wetenschap, maar vooral zelf op onderzoek uitgaan."
Hoe ziet het lespakket eruit?
"Het lespakket bestaat uit 18 lessen van 45 minuten waarin leerlingen stap voor stap werken aan hun eigen filmproductie. Tijdens de lessen verdiepen zij zich in het werk van wetenschappers en leren zij hoe ze onderzoek kunnen doen naar een onderwerp. Daarnaast maken ze kennis met interviewtechnieken en de basis van filmen.
Een belangrijk onderdeel van het project is het contact met echte onderzoekers. Tijdens de pilot waren vijf onderzoekers van Wageningen University & Research betrokken. Leerlingen konden zelf kiezen welke onderzoeker zij wilden interviewen en bereidden dit gesprek zorgvuldig voor. Vervolgens gingen zij op bezoek bij de universiteit om hun interview af te nemen en aanvullende beelden te schieten voor hun film."
Van onderzoek naar eindfilm
Die combinatie van onderzoek, gesprekken voeren en filmen zorgt ervoor dat leerlingen actief met de inhoud aan de slag gaan. Ze zijn niet alleen informatie aan het verzamelen, maar moeten ook nadenken over hoe ze die informatie begrijpelijk kunnen overbrengen aan anderen.
Aan het einde van het project presenteren de leerlingen hun films. Ook de betrokken onderzoekers zijn daarbij aanwezig om de resultaten te bekijken en te bespreken.
" Veel onderzoekers waren trots op het eindresultaat. Ze zagen hun onderzoek terug in verhalen die toegankelijk waren voor een jong publiek en ontdekten hoe waardevol het kan zijn om buiten de eigen vakwereld in gesprek te gaan."
Hannie van den Bergh
Het lespakket is ontwikkeld voor het vmbo. Waarom koos je voor deze doelgroep?
"Er is voor deze doelgroep relatief weinig aanbod rondom wetenschap. Veel activiteiten vanuit universiteiten richten zich op havo- en vwo-leerlingen die mogelijk doorstromen naar het hoger onderwijs. Vmbo-leerlingen komen daardoor minder vaak in aanraking met onderzoekers en wetenschappelijke onderwerpen. Juist daarom wilden wij een project ontwikkelen waarin wetenschap toegankelijk en dichtbij wordt gemaakt. Voor sommige leerlingen was het bezoek aan de universiteit echt een eerste kennismaking met die wereld. Dat maakt het extra waardevol."
Hoe was de samenwerking tussen de leerlingen en de onderzoekers?
"Tijdens het project zag je hoe leerlingen zich steeds meer verdiepten in de onderwerpen. Zo bezochten leerlingen tijdens hun universiteitsbezoek onder andere onderzoeksfaciliteiten en kassen. Ze maakten kennis met onderwerpen waar ze normaal gesproken niet snel mee in aanraking komen.
Voor sommige leerlingen ging een wereld open. Ze ontdekten dingen waar ze nog nooit eerder over hadden nagedacht. In het begin vonden sommige wetenschappers het spannend om hun onderzoek uit te leggen aan leerlingen. Zeker wanneer het ging om complexe onderwerpen. Dan was het zoeken naar begrijpelijke taal en voorbeelden. Wat daarbij opviel, was dat leerlingen de informatie vaak beter oppikten dan vooraf werd verwacht. Onderwerpen die voor onderzoekers vanzelfsprekend of complex leken, bleken voor leerlingen verrassend toegankelijk wanneer ze er actief mee aan de slag gingen.
Zo ontstond er een mooie wisselwerking. Onderzoekers dachten mee over vragen en locaties, terwijl leerlingen nieuwe perspectieven en onverwachte vragen inbrachten.
" Er waren zelfs leerlingen die zich afvroegen of zij later misschien ook in de onderzoekswereld zouden kunnen werken. Dat zijn mooie momenten. Dan zie je dat iets echt gaat leven.""
Hannie van den Bergh
Hoe reageerden docenten op het lespakket?
"Docenten zagen tijdens het project ontwikkelingen die zij niet altijd terugzien in een reguliere les. Doordat leerlingen op een creatieve manier met de inhoud aan de slag gingen, kwamen andere talenten naar voren. Een docent zag kwaliteiten die in een gewone les minder zichtbaar waren. Leerlingen namen verantwoordelijkheid, werkten serieus aan hun film en wilden echt iets moois maken. De afwisseling tussen onderzoek doen, filmen, interviewen en samenwerken zorgde ervoor dat verschillende leerlingen hun plek konden vinden binnen het project. Juist die combinatie van inhoud en creativiteit maakte het voor veel leerlingen aantrekkelijk."
Heb je nog een tip voor mensen die zelf aan de slag willen?
"Zie film niet als doel, maar als middel. Film kun je op veel verschillende manieren inzetten. In dit project koppelen we het aan wetenschap, maar dezelfde aanpak kan ook werken binnen vakken als burgerschap, biologie, kunst of ICT. Juist doordat film leerlingen uitnodigt om vragen te stellen, informatie te verzamelen en keuzes te maken in hoe ze een verhaal vertellen, biedt het mogelijkheden binnen uiteenlopende vakgebieden. Film is uiteindelijk een manier om te communiceren. Het helpt leerlingen om wat ze leren te onderzoeken, te begrijpen en te delen met anderen.
Een goede voorbereiding is belangrijk. Je kunt zelf materialen aanschaffen, maar wij hebben heel fijn gebruik kunnen maken van de film-maak-sets van Filmhub Oost. Daarnaast is een duidelijke opdracht belangrijk en voldoende ruimte voor leerlingen om zelf op ontdekking te gaan. Dat maakt filmeducatie niet alleen waardevol voor creatieve ontwikkeling, maar ook voor kritisch denken, mediawijsheid en het vertellen van verhalen die ertoe doen."
Lespakket: Kruip in de huid van
In Kruip in de huid van... maken vmbo-leerlingen kennis met wetenschappers en hun onderzoek. Stap voor stap werken ze toe naar een korte documentaire, waarin ze laten zien wat een onderzoeker doet en waarom dat onderzoek belangrijk is. Zo leren leerlingen niet alleen meer over wetenschap, maar ook over interviewen, filmen en verhalen vertellen.
Bekijk het lesmateriaal
