" Wat is film?"
Het lijkt een simpele vraag, maar probeer hem maar eens te beantwoorden.
In Dordrecht worden kleuters uitgedaagd om film een betekenis te geven. “Kun je naar kijken”, “YouTube”, “bioscoop”, “tablet” en “scherm” komen voorbij. Nog geen uur later hebben ze zelf een bewegend beeld gemaakt. Filmjuf Mirjam de Jager van Filmtheater De Witt laat de kinderen eerst een foto op haar tablet zien voordat ze het echte gesprek begint: wat is het verschil tussen een stilstaand beeld en een film? Als een van de kleuters roept: “Dat is geen film!”, is dit het eerste signaal van verwondering, experimenteren en ontdekking. Zo leren kinderen dat film niet alleen iets is om te kijken, maar ook iets is dat je zelf kunt maken.
Met haar aanstekelijke enthousiasme en verbeeldingskracht begeleidt Mirjam een groeiende groep jonge filmontdekkers. Van kleuters tot middelbare scholieren maken zij kennis met film als kunstvorm, taal en maakproces. Dat gebeurt niet toevallig, maar is het resultaat van jaren pionieren, samenwerken en bouwen aan filmeducatie in Zuid-Holland.
De magie van film begint met een vraag
Bij de jongste leerlingen begint alles met verwondering. Terwijl ze eerst niet denken dat een tekening kan bewegen, ontdekken ze tijdens het bekijken van een getekende animatie hoe stilstaande beelden tot leven komen. Achterin horen we kinderen zeggen: “Hij beweegt!” en “Hoe dan?!” Volgens Mirjam staan verwondering en experiment centraal in deze lessen. Met een thaumatroop wordt de verwondering nog groter. “Het lijkt wel toveren.” of “Dit is magie!” zeggen de kleuters vaak.
Mirjam de Jager
"Voor mij staat in filmeducatie met kleuters verwondering en experimenteren centraal; dat is de manier waarop zij leren. Juist door te kijken, te praten en zelf te proberen, begrijpen leerlingen hoe bewegend beeld werkt."
Ook de flipboekjes van Filmhub Zuid-Holland helpen daarbij. Door snel door de pagina’s te bladeren, zien kinderen letterlijk hoe beeld in beweging verandert. Daarna werken ze in kleine groepjes met een praxinoscoop en tekenen ze zelf een filmstrip. Aan het einde van de les nemen ze hun eigen beweegtekening mee naar huis. Mirjam vertelt hoe deze kleine les een groot effect heeft: “Door er samen over te praten, ons te verwonderen, te kijken en vooral ook zelf te maken, ontdekken zij de magie van bewegend beeld.”
Van klas naar filmstudio
In Dordrecht krijgen bijna alle leerlingen in elk leerjaar technieklessen via TechKwadraat, een regionaal programma dat kinderen en jongeren laat kennismaken met techniek en technologie. Binnen die lessen verzorgt Mirjam filmonderwijs voor de onderbouw. In groep 3 maken leerlingen kennis met stop-motion aan de hand van 'Knor' van Mascha Halberstadt. Ze denken na over hoe zo’n film gemaakt wordt en leren daarna zelf kleine bewegingen vast te leggen in beeld.
Het lokaal verandert tijdelijk in een filmstudio. Leerlingen fotograferen poppetjes stap voor stap, experimenteren met beweging en ontdekken hoeveel foto’s er nodig zijn om animatie tot leven te brengen. De verwondering is groot wanneer hun figuurtjes ineens echt lijken te bewegen. Het maken stopt niet bij de les: met een gratis app spelen ze thuis verder en sturen ze hun filmpjes later trots door naar hun juf.
Voor Mirjam is dat minstens zo belangrijk als het eindresultaat. “Het doel is niet om een perfecte film te maken,” zegt ze. “Leerlingen moeten de ruimte krijgen om fouten te maken. Soms verschijnt er een hand in de film, verschuift een tablet of valt er een poppetje. Juist daarvan leren ze veel.” Zo ontdekken kinderen dat film niet alleen techniek is, maar ook een krachtige manier is om hun verhalen en ideeën te vertellen.
Pionieren in filmeducatie
Filmtheater De Witt kijkt verder dan alleen het vertonen van films. Het theater ontwikkelt actief programma’s waarin leerlingen leren kijken, maken en denken in beeldtaal. In samenwerking met partners als Hollywood in de Klas worden ook oudere leerlingen begeleid bij het maken van een eindfilm. Dat vraagt vertrouwen, maar levert vaak verrassende talenten op: leerlingen die normaal minder snel opvallen, blijken ineens sterke makers of scherpe editors.
Het pionieren begint vaak bij een concrete vraag vanuit het onderwijs. Zo ontwikkelde De Witt samen met een middelbare school in Dordrecht een leerlijn voor leerjaar 1 en 2, waarin leerlingen in drie uur kennismaken met beeldtaal. Ze analyseren filmfragmenten, onderzoeken camerastandpunten, geluid en montage, en maken daarna zelf beelden en verhalen. Zo ontdekken ze dat film meer is dan een onderwerp in de les: het is een manier om de wereld te leren begrijpen en hun eigen verhalen te vertellen.
Filmeducatie groeit in Zuid-Holland
Het werk in Dordrecht staat niet op zichzelf. In heel Zuid-Holland groeit de aandacht voor filmeducatie. Scholen ontdekken steeds vaker dat film een krachtige manier is om creativiteit, mediawijsheid en kritisch kijken te ontwikkelen. Filmhub Zuid-Holland speelt daarin een verbindende rol door scholen, filmtheaters, cultuurbemiddelaars en makers met elkaar te verbinden en te ondersteunen met kennis, scholing en praktische hulpmiddelen.
Filmtheaters worden op deze manier plekken waar leerlingen niet alleen films kijken, maar ook leren hoe film werkt. Makers brengen hun expertise de klas in, scholen geven film een vaste plek in hun onderwijs en De Witt laat zien hoe dat in de praktijk kan groeien. Wat begint bij een eenvoudige vraag aan kleuters, eindigt bij een veel grotere ontdekking: film is een taal waarmee je verhalen kunt maken, delen en begrijpen.
Filmtheater De Witt ontwikkelt inmiddels nieuwe lessen voor mavo 3, waarmee de leerlijn in Dordrecht verder wordt uitgebreid. Daarmee groeit een generatie jongeren op die film niet alleen bekijkt, maar ook leert spreken.
Contact
Ben je een school in Dordrecht en wil je meer weten over een samenwerking met Filmtheater De Witt? Neem dan contact met hen op. Voor meer informatie over Filmhub Zuid-Holland of de middelen die je kunt lenen, bekijk onze lesideeën en hulpmiddelen.
